Skip links

Mert Başaran Söyleşisi

Mayıs 2024

Basında Biz

Yurt dışında ev alanlar neden zarar ediyor? Mert Başaran'ın sorularına İsmail Gürkan'ın yanıtları

Türkiye'de konut fiyatları yükseldikçe yurt dışından ev almak isteyenlerin sayısı arttı; yurt dışında ev satan firmaların sayısı da. Mert Başaran, Mayıs 2024'te yaptığı bu söyleşide İngiltere Investments'ın kurucusu İsmail Gürkan'a, yurt dışında ev alıp zarar edenlerin nerede hata yaptığını sordu. Gürkan 2005'ten bu yana İngiltere'de emlak sektöründe çalışıyor; Londra'da bir emlak firmasında kiralama şube müdürlüğü yaptı. Aşağıda söyleşinin İngiltere'yle ilgili bölümlerini konu başlıklarıyla bulabilirsiniz. Rakamlar söyleşinin yapıldığı tarihe aittir.

Yurt dışında ev alanlar en çok nerede zarar ediyor?

Gürkan iki risk sayıyor. Birincisi, bilinmeyen bir piyasada evi gerçek değerinin çok üstünde almak. Bölgedeki ev fiyatlarını, kira düzeyini ve orada yaşayanların profilini bilmeyen alıcı, kendisine söylenen kira getirisine bakarak karar veriyor. İkincisi, satış sırasında anlatılan ama gerçekleşmeyen beklentiler: Teslimde belli bir kirayla kiraya verileceği söylenen evin o kiraya kiracı bulamaması gibi.

Gürkan’ın önerisi, yalnız kira getirisine bakmamak. Bir evi almadan önce iki sorunun cevabı aranmalı: Evin değeri artacak mı, ev kolayca kiraya verilebilecek mi?

Satıcının söylediği fiyat nasıl kontrol edilir?

Gürkan’a göre İngiltere’de ve ABD’de konut piyasası bu konuda şeffaf: Evin tam adresi biliniyorsa daha önce kaça satıldığı görülebiliyor. Gürkan, ABD’de ev pazarlayan bir firmanın alıcılara evin adresini vermediğini, çünkü adresle evin geçmiş fiyatının bulunabileceğini anlatıyor. Önerisi, yurt dışında ev alacak herkesin adresi öğrenip evin geçmişine bakması.

Firmanın sattığı yeni konut projelerinde geliştiricinin sitesinde her dairenin numarası, net metrekaresi, kat planı ve manzarası yazıyor.

İngiltere’de metrekare nasıl hesaplanıyor?

İngiltere’de ilanlarda yalnızca net alan yazılıyor; Türkiye’deki gibi brüt metrekare hesabı yok. Söyleşide verilen örnekte 44 metrekarelik bir İngiltere dairesi, Türkiye’deki hesapla yaklaşık 70 metrekarelik bir daireye karşılık geliyor. Fiyatları karşılaştırırken bu fark hesaba katılmalı.

Bir bölgede ev almadan önce nelere bakılıyor?

Gürkan, firmanın kullandığı piyasa verileriyle bir bölgede şunlara baktıklarını anlatıyor: son beş yılda ikinci el fiyatlarının ne kadar arttığı, satıştaki ev sayısı, evlerin ortalama ne kadar sürede satıldığı ve kiralandığı, kira düzeyi ve bölgede yaşayanların gelir düzeyi. Bu veriler, evin ileride hızlı satılıp kiralanabileceğini gösteriyor.

Bölgeye yeni bir tren ya da metro hattı gelmesi de önemli bir ölçüt. Ulaşım kolaylaşınca bölgeye gelen nüfus ve iş olanakları artıyor, bu da fiyatlara yansıyor.

Kira garantisi ile kira sigortası aynı şey mi?

Değil. Bazı satıcıların verdiği kira garantisi, satıcının kendi sözüne dayanıyor. İngiltere’deki kira sigortası (rent and legal expenses cover) ise emlak firmalarının uyguladığı standart bir poliçe. Kiracı eve girmeden önce kredi geçmişi kontrol ediliyor; kontrolden geçen kiracı için emlak firması kirayı sigortalatıyor. Kiracı ödemeyi bırakırsa sigorta şirketi tahliye davasını açıyor, avukat masrafını üstleniyor ve kiracı çıkana kadar kirayı ev sahibine ödüyor. Gürkan’ın anlattığına göre ödeme, yeni kiracı bulunabilsin diye kiracı çıktıktan sonra bir ay daha sürüyor. Firmanın çalıştığı yönetim firmalarında sigortanın bedeli yıllık mülk yönetimi ücretinin içinde.

İngiltere’de gerçekçi kira getirisi ne kadar?

Gürkan’ın söyleşi tarihindeki rakamları şöyle: Londra’nın merkezinde (1. bölge) brüt getiri yüzde 4, net getiri yüzde 3 civarında. Londra’da brüt yüzde 5’in üstü iyi bir yatırım sayılıyor. Kuzeye gidildikçe getiri artıyor; Birmingham ve Manchester’da brüt yüzde 6-7 görülebiliyor. Bu rakamlar brüt; aidat, yönetim ücreti ve vergi düşülmeden hesaplanıyor.

Merkezde ev fiyatı kiradan hızlı arttığı için Gürkan, yatırım yapacak müşterilerine merkezde 900.000 sterlinlik tek bir daire yerine 450.000 sterlinlik iki daireyi öneriyor; toplam kira daha yüksek oluyor. Yüzde 12 kira getirisi vaat eden bir teklif ise Gürkan’a göre İngiltere’de gerçekçi değil.

Kiradan elde ne kalıyor?

Ev sahibinin iki gideri var. Birincisi aidat: İngiltere’de aidatı kiracı değil ev sahibi ödüyor. İkincisi mülk yönetimi ücreti: Firmanın çalıştığı yönetim firmaları yıllık kiranın yüzde 12’si artı KDV alıyor. Gürkan’ın örneğinde aylık 2.000 sterlin, yıllık 24.000 sterlin kira getiren bir evde bu iki gider düşüldükten sonra kalan tutardan kişisel muafiyet (12.570 sterlin) de düşülüyor ve vergi yaklaşık 1.000 sterlin tutuyor. Sonuçta 12 aylık kiranın yaklaşık 8 aylığı ev sahibine kalıyor. Aidatı yüksek bir projede bu oran 7 aya inebiliyor.

Kira gelirinden hem İngiltere’de hem Türkiye’de vergi ödenir mi?

İngiltere’deki kira geliri için Türkiye ile İngiltere arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması geçerli. Gürkan’ın anlatımıyla vergi İngiltere’de ödendiğinde aynı gelir için Türkiye’de ikinci kez ödenmiyor. Beyan yükümlülükleri kişinin durumuna göre değiştiği için bir muhasebeciye danışmak gerekiyor.

İngiltere’de ev almak vatandaşlık ya da oturum sağlar mı?

Hayır. İngiltere’de ev alarak vatandaşlık ya da oturum hakkı kazanılmıyor. Daha önce devlet tahviline 2 milyon sterlin ve üstü yatıranlara verilen yatırımcı vizesi de Rusya-Ukrayna savaşının başladığı dönemde kaldırıldı.

Birkaç kişi ortak ev alabilir mi?

Alabilir. İki kardeş, kuzenler ya da arkadaşlar bir evi birlikte satın alabiliyor. Söyleşide Mert Başaran da birkaç arkadaşıyla Birmingham’daki bir projeden ortak daire aldığını anlatıyor.

Projeden ev almak nasıl işliyor?

İngiltere’deki büyük geliştiriciler inşaatı alıcının parasıyla yapmıyor. Alıcı genelde fiyatın yüzde 10’unu peşin ödüyor; teslim bir yıldan uzunsa arada bir ödeme daha alınıyor; kalan büyük kısım teslimde ödeniyor. Söyleşide konuşulan Birmingham projesinde 250.000 sterlinlik bir daire için teslimden önce ödenen tutar 50.000 sterlindi. Alıcı kalan tutarı teslime kadar biriktirebiliyor ya da mortgage ile ödeyebiliyor.

Bu Birmingham projesi Glasswater Locks. Proje, Birmingham City University ve Aston University’nin karşısında; söyleşi tarihinde yapımı süren HS2 hızlı tren hattının Birmingham’daki Curzon Street istasyonuna yürüyerek yaklaşık 3 dakika uzaklıkta. Söyleşi tarihinde fiyatlar 265.000 sterlinden başlıyordu ve en küçük daire 44 metrekare (net) idi. Gürkan, buradaki kira getirisini o günkü fiyatlarla yüzde 5,5-6 olarak tahmin ediyor. Güncel fiyatlar Glasswater Locks sayfasında.

Geliştiricinin batma riski var mı?

Var. Gürkan, batma riski olmadığını söyleyenin doğruyu söylemediğini belirtiyor; küçük ve ilk projesini yapan geliştiricilerde risk daha yüksek. Bu riski azaltmak için firma yalnızca Berkeley Group gibi büyük geliştiricilerle çalışıyor.

Bitmiş ev almak daha mı güvenli?

Bitmiş evin teslim riski yok, ama her bitmiş ev iyi bir ev değil. Gürkan, daha önce çalıştığı firmanın yönettiği 23 katlı bir binada su baskını yaşandığını ve kiracıların otele taşındığını anlatıyor. Bitmiş evde de inşaat kalitesi belirleyici; bu yüzden yine bilinen büyük geliştiricilerin evleri tercih edilmeli.

İkinci el alımda bir zorluk daha var: İngiltere’de satış süreci avukatlar üzerinden yürüyor ve yeni bir dairede bile ortalama üç ay sürüyor. İkinci elde satıcı da başka bir ev alıyorsa alımların birbirine bağlı olduğu bir zincir (chain) oluşuyor; zincirdeki herhangi bir alım aksarsa satış gerçekleşmiyor. Firma bu nedenle ikinci el ev satmıyor.

Kısa süreli kiralama (Airbnb) iyi bir seçenek mi?

Gürkan önermiyor. Manchester’da kısa süreli kiralama için iki daire alan bir müşterisi beklediğini bulamayınca evleri uzun dönem kiraya verdi. Uzun dönem kiralamada kirayı ödemeyen kiracıyı sigorta ve mahkeme süreci çıkarıyor; Gürkan, kısa süreli kiralamada evden çıkmayan bir misafir karşısında ev sahibinin ne yapacağının çoğu zaman hiç sorulmadığını söylüyor. Ona göre gayrimenkul kısa vadeli bir yatırım değil; İngiltere’de alınan bir ev en az yedi yıl elde tutulacakmış gibi düşünülmeli.

Türkiye’den mortgage almak kolay mı?

Kolay değil. Mortgage kullanıldığında işe bankanın avukatı da giriyor ve alıcının Türkiye’deki son üç yıllık banka hesapları, gelirleri ve ödediği vergiler inceleniyor. Hesaplarda vergilendirilmemiş bir gelir görülürse mortgage çıkmıyor. Firma bu yüzden alıcıyı önce birlikte çalıştığı mortgage danışmanlarına yönlendiriyor; danışmanlar hesapları inceledikten sonra başvurunun olumlu sonuçlanıp sonuçlanmayacağını söylüyor. Yine de onay kesin değil.

Ev alırken hangi masraflar ödeniyor?

Projeden ev alan kişi firmaya komisyon ödemiyor. Alıcının ödediği başlıca masraflar avukat ücreti ve damga vergisi. Gürkan, başka bir emlakçıdan daire alan ve teslimde ödeyeceği 70.000 sterlinlik damga vergisinden kendisine hiç söz edilmeyen bir alıcıyla karşılaştığını anlatıyor. Masrafların tamamı alım kararından önce hesaplanmalı.

Bu yazı genel bilgi verir; vergi, mortgage ve hukuk konularında kişiye özel görüş için avukat ve muhasebeciye danışmak gerekir. Bütçenize uyan projeleri ve güncel fiyat listesini görüşmek için bilgi formunu doldurabilirsiniz.

Diğer söyleşiler

Tüm söyleşiler ve videolar: Basında Biz

Bütçenize uyan projeleri birlikte seçelim

Bilgilerinizi bırakın; danışmanımız sizi arayıp sorularınızı yanıtlasın ve güncel fiyat listesini paylaşsın.

    Hemen yazışmak isterseniz WhatsApp’tan da ulaşabilirsiniz.

    Formu göndererek Gizlilik Politikası‘nı kabul etmiş sayılırsınız. İçerik yatırım tavsiyesi değildir ve 18 yaş ve üzerindeki kişiler için hazırlanmıştır.